Prawo spadkowe

Dziedziczenie, zachowek, dział spadku

Sprawy spadkowe mają nieprzyjemną cechę: zaczynają się w najtrudniejszym możliwym momencie, a rządzą nimi krótkie i nieprzywracalne terminy. Prowadzę je od pierwszego pytania „czy przyjąć spadek” aż po podział majątku między spadkobierców.

stwierdzenie nabycia spadku i akt poświadczenia dziedziczenia,
przyjęcie i odrzucenie spadku, także w imieniu dziecka,
ochrona przed odpowiedzialnością za długi spadkowe,
zachowek – dochodzenie i obrona przed roszczeniem,
dział spadku oraz zniesienie współwłasności odziedziczonego majątku,
testamenty – sporządzanie, wykładnia, podważanie ważności,
wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia,
rozliczenie darowizn doliczanych do spadku.

Najkosztowniejsze sprawy spadkowe to te, w których spadkobierca nie zrobił nic, licząc, że sprawa sama się ułoży. Milczenie w prawie spadkowym jest oświadczeniem woli.

Sześć miesięcy, które decydują o wszystkim

Na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku masz sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania – najczęściej od dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem.

Brak reakcji nie oznacza już, jak dawniej, przyjęcia spadku z pełną odpowiedzialnością za długi. Dziś milczenie skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności do wartości odziedziczonego majątku. To istotna ochrona, ale nie zwalnia z myślenia: przy zadłużonym spadku odrzucenie bywa jedynym rozsądnym wyjściem.

Szczególnej uwagi wymaga odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka – wymaga to zgody sądu, a procedura zajmuje czas, którego przy sześciomiesięcznym terminie może zabraknąć. To sytuacja, w której warto działać od razu.

Zachowek – komu i ile

Zachowek chroni najbliższych, którzy zostali pominięci w testamencie. Uprawnieni są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, jaki przysługiwałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dla osoby małoletniej albo trwale niezdolnej do pracy – dwie trzecie.

Przy obliczaniu podstawy dolicza się określone darowizny uczynione przez spadkodawcę za życia, co bywa zaskoczeniem dla osób, które otrzymały nieruchomość „jeszcze za życia babci”. Nowsze przepisy dają natomiast zobowiązanemu możliwość ubiegania się o rozłożenie zachowku na raty lub odroczenie zapłaty, gdy jednorazowa wypłata byłaby nadmiernym obciążeniem.

Jak prowadzę sprawę spadkową

krok pierwszy

Ustalenie kręgu i majątku

Sprawdzam, kto dziedziczy i na jakiej podstawie, oraz co wchodzi do spadku – w tym zobowiązania, o których rodzina często nie wie.

krok drugi

Decyzja w terminie

Doradzam, czy spadek przyjąć, przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności czy odrzucić, i przygotowuję oświadczenie oraz wnioski dotyczące dzieci.

krok trzeci

Potwierdzenie praw

Prowadzę sprawę o stwierdzenie nabycia spadku albo kieruję do notariusza, jeżeli sytuacja pozwala na szybszą drogę poświadczenia dziedziczenia.

krok czwarty

Podział i rozliczenia

Doprowadzam do działu spadku – umownego, gdy jest zgoda, albo sądowego. Prowadzę też sprawy o zachowek i rozliczenie nakładów.

Częste pytania

Ile kosztuje sprawa spadkowa?

Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, bo różnica nakładu między zgodnym stwierdzeniem nabycia spadku a sporem o zachowek z wyceną nieruchomości jest bardzo duża. Kwotę podaję przed rozpoczęciem sprawy. Osobno omawiamy opłaty sądowe oraz koszt opinii biegłego, jeżeli będzie potrzebna.

Jak długo trwa sprawa spadkowa?

Zgodne stwierdzenie nabycia spadku to zwykle jedna rozprawa. U notariusza akt poświadczenia dziedziczenia można uzyskać nawet tego samego dnia, o ile wszyscy spadkobiercy są zgodni i obecni. Dział spadku ze sporem o wartość nieruchomości oraz sprawy o zachowek trwają znacznie dłużej.

Odziedziczyłem długi. Co mogę zrobić?

Wiele zależy od tego, czy termin na złożenie oświadczenia jeszcze biegnie. Jeżeli tak, można spadek odrzucić lub przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli minął, badamy zakres odpowiedzialności, kompletność spisu inwentarza oraz to, czy wierzyciele nie żądają więcej, niż im się należy.

Czy mogę podważyć testament?

Tak, w określonych sytuacjach: gdy spadkodawca sporządził go w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, pod wpływem groźby lub błędu, albo gdy nie dopełniono wymogów formalnych danej postaci testamentu. Sprawy te opierają się na dokumentacji medycznej i zeznaniach świadków, dlatego szanse oceniam po zapoznaniu się z materiałem.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Akt zgonu spadkodawcy, akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, testament, jeżeli istnieje, dokumenty dotyczące majątku – księgi wieczyste, umowy, wyciągi bankowe – oraz informacje o darowiznach uczynionych za życia i o znanych zobowiązaniach.

Wszyscy spadkobiercy się zgadzają. Czy potrzebny jest prawnik?

Przy pełnej zgodzie i nieskomplikowanym majątku często wystarczy wizyta u notariusza. Konsultacja bywa jednak przydatna, żeby sprawdzić skutki podatkowe, kwestie zachowku wobec osób pominiętych oraz to, czy zgoda obejmuje wszystkie składniki majątku. Taniej jest zapytać przed podpisaniem niż korygować później.